Obrazek wyróżniający: Akash Rai
Wydajność zawodnika w piłce nożnej zależy od szerokiego zakresu indywidualnych umiejętności, a także od jakości współpracy i interakcji pomiędzy zawodnikami w zespole. Choć umiejętności techniczne i taktyczne są uznawane za kluczowe czynniki determinujące sukces na boisku, to jednak równie istotne znaczenie mają zdolności fizyczne, które muszą być na wysokim poziomie, aby zawodnik mógł rywalizować z powodzeniem. W ciągu ostatnich dziesięciu lat można zaobserwować wyraźną zmianę kierunku w badaniach dotyczących piłki nożnej — zainteresowanie naukowców przesunęło się z analiz wysiłku tlenowego w stronę charakterystyki wysiłków beztlenowych. Najnowsze prace wskazują, że zawodnicy na poziomie profesjonalnym z biegiem lat stali się szybsi, natomiast ich wydolność tlenowa osiągnęła pewien poziom stabilizacji lub nawet uległa nieznacznemu obniżeniu. Mimo że fizjologia wysiłku w piłce nożnej została już dość dobrze opisana, wciąż istnieją pewne niejasności dotyczące roli oraz mechanizmów rozwoju szybkości sprintu w tym sporcie.
Jakie wymagania stawia piłka nożna?
W licznych badaniach analizowano zachowania ruchowe piłkarzy występujących w czołowych europejskich ligach. Dane te uzyskiwane są zazwyczaj przy użyciu półautomatycznych systemów analizy wideo lub technologii GPS, które umożliwiają precyzyjne monitorowanie aktywności zawodników podczas meczu. Wyniki analiz wskazują, że zarówno mężczyźni, jak i kobiety grający w polu pokonują w trakcie jednego spotkania dystans od około 9 do 12 kilometrów. Spośród tego całkowitego dystansu jedynie 8–12% stanowi bieg o wysokiej intensywności lub sprint. Wśród zawodników poszczególnych pozycji, to boczni pomocnicy oraz obrońcy wykonują najwięcej intensywnych biegów i sprintów w porównaniu z innymi rolami na boisku. Zarejestrowane maksymalne prędkości sprintu u profesjonalnych piłkarzy wynoszą średnio 31–32 km/h. Liczba sprintów przypadających na jednego zawodnika w trakcie meczu waha się od 17 do 81, przy czym przeciętny czas trwania jednego sprintu wynosi od 2 do 4 sekund. Większość sprintów obejmuje dystanse krótsze niż 20 metrów, co wskazuje, że w piłce nożnej dominują bardzo krótkie, eksplozywne przyspieszenia, a nie długie biegi. Różnice w liczbie sprintów raportowanych w różnych badaniach wynikają prawdopodobnie z odmiennego sposobu klasyfikowania intensywności biegu. Część autorów definiuje sprint jako bieg z prędkością powyżej 18 km/h, inni – dopiero powyżej 30 km/h. Warto przy tym zauważyć, że prędkość biegu w zakresie 20–22 km/h odpowiada średniemu tempu elity biegaczy długodystansowych, natomiast nawet przeciętny sprinter potrafi przekroczyć prędkość 35 km/h. Z tego względu stosowanie sztywnych wartości granicznych prędkości do definiowania sprintu budzi wątpliwości metodologiczne – ogranicza trafność i rzetelność wyników oraz utrudnia porównywanie danych pomiędzy różnymi badaniami. Co więcej, używanie jedynie absolutnych wartości prędkości powoduje pomijanie krótkich, dynamicznych przyspieszeń, które nie przekraczają ustalonego progu intensywności, a które mają istotne znaczenie w przebiegu gry. W rzeczywistości zawodnicy wykonują aż osiem razy więcej przyspieszeń niż zarejestrowanych sprintów w trakcie jednego meczu, przy czym większość z nich nie osiąga progu „wysokiej intensywności”. Oznacza to, że rzeczywisty wysiłek beztlenowy piłkarzy może być istotnie niedoszacowany. Dlatego też wprowadzenie metod pomiaru, które dokładnie rejestrują przyspieszenia i zmiany tempa, znacząco zwiększyłoby jakość analiz wysiłku meczowego. Do tej pory nie przeprowadzono jednak kompleksowych analiz obejmujących intensywne działania ruchowe – takie jak ostre zwroty, rotacje, zmiany kierunku biegu czy manewry z i bez piłki – w odniesieniu do poziomu rozgrywek i pozycji zawodnika. Ciekawych danych dostarczyło natomiast badanie Faude i współpracowników [5], którzy przeanalizowali wideo z 360 bramek zdobytych w niemieckiej Bundeslidze. Autorzy stwierdzili, że w 45% przypadków strzelcy wykonywali prostoliniowy sprint bez przeciwnika i bez piłki tuż przed zdobyciem gola. Z kolei wyskoki i sprinty po zmianie kierunku stanowiły odpowiednio 16% i 6% wszystkich analizowanych akcji. Co istotne, również zawodnik asystujący najczęściej wykonywał prosty sprint, zazwyczaj prowadząc piłkę. Tego rodzaju obserwacje podkreślają, że szybkość i zdolność do dynamicznego przyspieszania oraz biegania na krótkich dystansach mają kluczowe znaczenie w działaniach ofensywnych, zarówno u strzelców, jak i u zawodników kreujących sytuacje bramkowe [4].
Kofeina + Teanina od Apollo’s Hegemony – zwiększa zdolności wysiłkowe podczas treningu – KUP TUTAJ
Sprinty po linii prostej
badaniach naukowych dotyczących piłki nożnej sprint w linii prostej zazwyczaj klasyfikowany jest na trzy główne etapy: faza przyspieszenia, osiągnięcia prędkości maksymalnej oraz faza wyhamowania (deceleracji). Analizy gry wskazują, że ponad 90% sprintów wykonywanych podczas meczu odbywa się na dystansie krótszym niż 20 metrów, co jednoznacznie dowodzi, że kluczową umiejętnością w futbolu jest zdolność do dynamicznego przyspieszania na krótkim odcinku. Zawodnik, który potrafi błyskawicznie osiągnąć wysoką prędkość, uzyskuje przewagę w pojedynkach z rywalem — zarówno w działaniach ofensywnych, jak i defensywnych. Jednakże maksymalna prędkość biegu nabiera szczególnego znaczenia w sytuacjach, gdy sprint rozpoczyna się z ruchu, np. po truchcie, przyspieszeniu lub wcześniejszym biegu. Z tego względu w testach sprinterskich stosowanych w piłce nożnej najczęściej wykorzystuje się dystanse od 5 do 40 metrów, które najlepiej odzwierciedlają rzeczywiste warunki gry. Ponieważ różnice w wynikach pomiędzy zawodnikami prezentującymi wysoki i przeciętny poziom sportowy są niewielkie, a efekty treningowe często trudne do uchwycenia, niezwykle ważne staje się stosowanie dokładnych, powtarzalnych metod pomiaru czasu oraz spójnych procedur testowych. Jak wykazali Haugen i współpracownicy, nawet sposób startu oraz rodzaj użytego systemu pomiarowego mogą wpływać na uzyskany wynik sprintu aż o 0,7 sekundy. Oznacza to, że błędy pomiarowe wynikające z technologii mogą być większe niż zmiany osiągane w wyniku kilkuletniego treningu szybkościowego. Do takich różnic przyczynia się m.in. uwzględnianie lub pomijanie czasu reakcji, pozycja środka ciężkości w momencie rozpoczęcia biegu czy jego prędkość pozioma w chwili uruchomienia pomiaru. Na wyniki mogą także wpływać czynniki środowiskowe i sprzętowe, takie jak rodzaj obuwia, nawierzchnia, warunki wietrzne czy wysokość nad poziomem morza, co ma szczególne znaczenie w przypadku krótkich sprintów. Analiza istniejących badań pokazuje duże rozbieżności w zakresie stosowanych metod pomiarowych oraz brak wystarczających informacji o użytym sprzęcie, sposobie przeprowadzania testów i raportowania wyników (np. czy podawano najlepszy czas z prób, czy średnią wartość). Dlatego niezwykle istotne jest, by metodologia testów sprinterskich była opisana szczegółowo i jednoznacznie, co pozwoli na wiarygodne porównywanie wyników między badaniami. Wiele opracowań naukowych potwierdza, że średnia prędkość sprintu, obejmująca zarówno fazę przyspieszania, jak i maksymalnej prędkości, stanowi istotne kryterium różnicujące zawodników na różnych poziomach sportowych. Po uwzględnieniu czynników korygujących – takich jak metoda startu, wpływ wiatru, rodzaj nawierzchni czy obuwie – okazuje się, że zawodnicy z najwyższych lig europejskich uzyskują nieco lepsze wyniki niż gracze z lig o niższej renomie. Szacuje się, że najszybsi piłkarze są tylko o około 0,6 s wolniejsi od światowej czołówki sprinterów na dystansie 40 metrów, a niektórzy osiągają czasy zbliżone do wyników finalistów krajowych mistrzostw lekkoatletycznych na 60 m.Z praktycznego punktu widzenia jeszcze większe znaczenie niż średnie różnice między grupami mają różnice indywidualne. Dane pochodzące z Norweskiego Ośrodka Olimpijskiego, obejmujące testy 40-metrowych sprintów u ponad 600 zawodników i zawodniczek elity (1995–2010), pokazują, że różnica między 75. a 25. miejscem wynosi 0,13 s u mężczyzn i 0,16 s u kobiet na dystansie 20 metrów. Przekłada się to na przewagę około 1 metra między zawodnikiem z najszybszego i najwolniejszego kwartylu. Różnice pomiędzy 90. a 10. miejscem są jeszcze większe i mogą sięgać ponad 2 metrów. Analiza wyników wykazuje również, że 10% najszybszych graczy przebiega o 1 metr więcej niż 10% najwolniejszych w każdej sekundzie sprintu maksymalnego. Według Hopkinsa i współautorów najmniejsza istotna poprawa wyników w sportach zespołowych odpowiada 0,02 sekundy na dystansie 20 metrów, co jest wartością zbliżoną do naturalnej zmienności pomiaru. W praktyce już różnica 30–50 cm (około 0,04–0,06 s) może przesądzić o wyniku pojedynku – czy zawodnik zdoła minąć przeciwnika lub skutecznie zablokować jego akcję. Zdolność do tworzenia takich mikroprzewag w ofensywie bądź ich niwelowania w obronie stanowi zatem jeden z kluczowych elementów decydujących o sukcesie w futbolu na najwyższym poziomie. Lepsze przyspieszenie i umiejętność utrzymania prędkości zwiększają szanse na wygranie pojedynku, skuteczny drybling czy interwencję obronną. Jeśli chodzi o wpływ wieku, największą prędkość sprintu u mężczyzn obserwuje się między 20. a 28. rokiem życia, po czym następuje stopniowy, choć niewielki spadek. U kobiet rozwój zdolności sprinterskich często kończy się w okresie nastoletnim, co może być wynikiem wzrostu masy ciała niezwiązanej z tkanką mięśniową, ograniczającego rozwój mocy i szybkości. W większości badań potwierdzono również, że napastnicy są najszybsi, wyprzedzając obrońców, pomocników i bramkarzy. Podobne tendencje obserwuje się wśród zawodników młodzieżowych, co sugeruje, że szybkość jest jednym z kluczowych kryteriów selekcji talentów już na wczesnym etapie rozwoju. Różnice te wynikają także z odmiennych wymagań fizycznych poszczególnych pozycji – napastnicy i obrońcy częściej uczestniczą w sprintach meczowych, dlatego ich zdolność do przyspieszania i utrzymania wysokiej prędkości jest zwykle najbardziej rozwinięta. Z tego względu zawodnicy na różnych pozycjach powinni realizować zindywidualizowane programy przygotowania motorycznego, dopasowane do specyfiki swojej roli i wymagań gry. [4,6,7].
Zwinność
W ostatnich latach wielu badaczy zwróciło szczególną uwagę na rosnące znaczenie zwinności (ang. agility) w piłce nożnej. W klasycznym ujęciu Clarke definiował zwinność jako „zdolność do szybkiej zmiany pozycji ciała lub kierunku ruchu”. W nowszym, bardziej kompleksowym podejściu Sheppard i Young określili ją jako „szybki ruch całego ciała, obejmujący zmianę prędkości lub kierunku w odpowiedzi na bodziec”, podkreślając, że zwinność ma zarówno komponent fizyczny, jak i poznawczy. Oznacza to, że skuteczność w wykonywaniu zwrotów i nagłych zmian kierunku zależy nie tylko od siły i mocy mięśni, ale również od percepcji, reakcji na bodźce wzrokowe i podejmowania decyzji w dynamicznej sytuacji boiskowej. Większość testów zwinności stosowanych w piłce nożnej skupia się jednak wyłącznie na aspektach fizycznych, pomijając komponent poznawczy – czyli reakcję zawodnika na bodziec zewnętrzny. W takich testach dominują ćwiczenia obejmujące bieg po slalomie, zwroty o 90–180°, biegi wahadłowe czy poruszanie się bokiem i tyłem z maksymalną intensywnością. Badania sugerują, że wzorce zwinności różnią się w zależności od pozycji zawodnika na boisku, dlatego Sporis i współpracownicy zaproponowali opracowanie odmiennych testów dla różnych ról (np. obrońców, pomocników, napastników). Co istotne, dostępne testy laboratoryjne czy treningowe nie zawsze odzwierciedlają rzeczywisty charakter ruchów wykonywanych w trakcie meczu. W piłce na najwyższym poziomie większość zwrotów rozpoczyna się z pozycji stojącej lub z truchtu, a gwałtowne zmiany kierunku podczas pełnego sprintu należą do rzadkości. Marcovic wykazał, że zależność między siłą i mocą mięśniową a wynikami testów zwinności jest słaba. Podobne wnioski przedstawili Little i Williams oraz Vescovi i współpracownicy, stwierdzając, że sprint w linii prostej, zwinność i skok pionowy to w dużej mierze odrębne zdolności motoryczne. W praktyce doskonale obrazuje to eksperyment z udziałem Cristiano Ronaldo, który w teście telewizyjnym rywalizował z hiszpańskim sprinterem Ángelem Davidem Rodriguezem. Choć Ronaldo przegrał o 0,3 sekundy na dystansie 25 metrów w biegu prostym, to w biegu po torze z zakrętami (tzw. zig-zag) na tym samym dystansie uzyskał wynik lepszy o 0,5 sekundy, co potwierdza, że specyficzne zdolności zwinnościowe mogą kompensować mniejszą prędkość liniową. Badania porównujące poziom zwinności wykazały, że zawodnicy profesjonalni i elitarni osiągają lepsze wyniki niż gracze z niższych lig, choć nie wszystkie analizy potwierdzają tę zależność. Również porównania między pozycjami boiskowymi nie dają jednoznacznych wniosków. Warto jednak zauważyć, że pomocnicy zwykle wypadają lepiej w testach zwinnościowych niż w testach sprintu liniowego. Co więcej, różnice między pozycjami maleją, gdy test wymaga zmiany kierunku po hamowaniu z dużej prędkości – co wiąże się z mechaniką ruchu. Zgodnie z zasadami fizyki klasycznej energia kinetyczna ciała o masie m poruszającego się z prędkością v wynosi ½mv². Oznacza to, że szybsi i ciężsi zawodnicy muszą podczas skrętów przeciwdziałać znacznie większym siłom bezwładności. Ponieważ pomocnicy z reguły mają mniejszą masę ciała i niższą maksymalną prędkość biegu niż np. napastnicy, różnice w ich wynikach w testach zwinnościowych są mniejsze niż w testach sprintu liniowego. Z biomechanicznego punktu widzenia kluczowe znaczenie dla skutecznej zmiany kierunku mają: czas i siła reakcji nóg na podłoże, ułożenie ciała oraz pozycja środka ciężkości. Obniżenie środka ciężkości pozwala mięśniom kończyn dolnych pracować w bardziej optymalnych warunkach, co ułatwia kontrolę ruchu. Dodatkowo, odpowiednie pochylenie tułowia w stronę planowanego kierunku oraz ustawienie stopy po przeciwnej stronie linii pionu środka ciężkości zwiększają zdolność ciała do przeciwdziałania energii kinetycznej. Właściwa technika przy zmianie kierunku ma więc nie tylko znaczenie dla efektywności ruchu, ale również odgrywa istotną rolę w profilaktyce urazów – szczególnie kolan i stawów skokowych, które są najbardziej narażone na przeciążenia podczas gwałtownych zwrotów.
Ultra Fish Oil od Apollo’s Hegemony – źródło niezbędnych kwasów tłuszczowych – KUP TUTAJ
Zdolność do powtarzanych sprintów
Zdolność do wykonywania powtarzanych sprintów (Repeated Sprint Ability, RSA) odnosi się do umiejętności zawodnika do wielokrotnego wykonywania sprintów o wysokiej intensywności przy krótkich przerwach odpoczynkowych. W ostatnich latach temat ten zyskał duże znaczenie w naukowych analizach sportów zespołowych, zwłaszcza tych rozgrywanych na otwartych boiskach, takich jak piłka nożna, rugby czy hokej na trawie. RSA uznaje się obecnie za jeden z kluczowych czynników decydujących o skuteczności zawodnika w rywalizacji meczowej, ponieważ w realnych warunkach gry zawodnicy wielokrotnie wykonują krótkie sprinty przeplatane fazami truchtu, marszu lub chwilowego zatrzymania. Aby ocenić tę zdolność, opracowano liczne testy terenowe, które różnią się długością sprintów, liczbą powtórzeń oraz czasem przerw między nimi. W badaniach obejmujących zawodników na poziomie profesjonalnym i elitarnym stosowano zwykle sprinty o długości 15–40 metrów, wykonywane w seriach od 3 do 15 powtórzeń. Najczęściej między kolejnymi sprintami stosuje się przerwy trwające 15–30 sekund, co ma odzwierciedlać intensywne fragmenty meczu. W niektórych wersjach testów łączy się elementy zwinności z powtarzanym sprintem, aby lepiej odwzorować specyfikę ruchów wykonywanych na boisku. W ocenie wyników testów RSA najczęściej wykorzystuje się dwa główne wskaźniki: łączny czas wykonania wszystkich sprintów (lub średni czas pojedynczego sprintu) oraz spadek wydajności w miarę postępu testu, określany jako tzw. sprint decrement. Pierwszy parametr pozwala ocenić ogólny poziom szybkości zawodnika, natomiast drugi wskazuje na jego zdolność do opierania się zmęczeniu w powtarzanych wysiłkach anaerobowych. Badania wykazały, że zawodnicy profesjonalni uzyskują lepsze wyniki zarówno w zakresie całkowitego czasu, jak i mniejszego spadku wydajności w porównaniu z amatorami, co sugeruje, że RSA może stanowić jeden z kluczowych wskaźników poziomu przygotowania motorycznego. Zdolność do utrzymania wysokiej prędkości w kolejnych sprintach jest ściśle związana z funkcjonowaniem układu tlenowego – przede wszystkim z wydolnością tlenową (VO₂max) i zdolnością do resyntezy fosfokreatyny (PCr) w mięśniach. Im większa pojemność mitochondrialna i lepsze tempo odtwarzania PCr, tym mniejsze pogorszenie wyników w kolejnych sprintach. Oznacza to, że choć RSA jest zdolnością zdominowaną przez metabolizm beztlenowy, to w dużym stopniu zależy również od mechanizmów tlenowych odpowiedzialnych za regenerację pomiędzy powtórzeniami. Jednak pomimo swojej popularności, przydatność testów RSA była wielokrotnie kwestionowana. Główne zastrzeżenia dotyczą braku standaryzacji procedur – różnice w czasie odpoczynku, długości sprintu czy sposobie pomiaru sprawiają, że trudno porównywać wyniki pomiędzy badaniami. Co więcej, zbyt krótkie przerwy między sprintami mogą prowadzić do przeszacowania udziału komponentu tlenowego, przez co testy te bardziej przypominają próby wytrzymałościowe niż rzeczywiste wysiłki sprinterskie występujące w meczu. Badania Pyne’a i współpracowników [14] wykazały, że całkowity czas w teście RSA jest silnie skorelowany z wynikiem pojedynczego sprintu, co sugeruje, że RSA jest bardziej miarą szybkości beztlenowej niż klasycznej wytrzymałości. Aby dokładniej ocenić tzw. sprinterską wytrzymałość (ang. sprint endurance), zaleca się stosowanie protokołów o większej łącznej objętości pracy, obejmujących dłuższe sprinty (30–40 m), które lepiej odzwierciedlają rzeczywiste wymagania gry. Balsom i współpracownicy zauważyli, że krótsze sprinty (np. 15 m) utrudniają wykrycie zmian wydajności wynikających ze zmęczenia, podczas gdy dłuższe odcinki pozwalają lepiej zidentyfikować spadek mocy. Z kolei dane medyczne pochodzące z futbolu amerykańskiego wskazują, że wykonywanie powtarzanych sprintów bez odpowiedniej progresji obciążenia zwiększa ryzyko kontuzji, zwłaszcza urazów mięśni dwugłowych uda. Z tego względu większość protokołów RSA stosowanych w piłce nożnej zakłada ograniczoną całkowitą objętość sprintów, aby minimalizować ryzyko przeciążenia i kontuzji, przy jednoczesnym zachowaniu wartości diagnostycznej testu [4,15,16].
Specyfika i indywidualizacja treningu sprinterskiego w piłce nożnej
Badania nad treningiem sprinterskim w piłce nożnej potwierdzają zasadę specyficzności. Krótkie sprinty (≤30 m) poprawiają przyspieszenie, a dłuższe (~40 m) – maksymalną prędkość biegu. Natomiast sprinty trwające ponad 30 sekund mają ograniczony wpływ na przyspieszenie. Trening liniowy nie przekłada się na sprinty z nagłymi zmianami kierunku, podobnie jak trening zwinności poprawia tylko konkretne zadania ćwiczone w treningu. Ćwiczenia oporowe czy wspomagane nie wykazały wyższej skuteczności od klasycznych sprintów. Formy mniej specyficzne, jak trening kontrastowy (siła + moc + sprint), przynoszą korzyści, jednak większa częstotliwość nie zawsze zwiększa efektywność. Trening plyometryczny i siłowy z dużymi ciężarami mają ograniczony wpływ na sprint, choć poprawa siły eksplozywnej może z czasem przełożyć się na lepsze przyspieszenie. Najszybszą poprawę daje klasyczny trening sprintu, ewentualnie łączony z interwałami o wysokiej intensywności i siłą maksymalną. Kluczowa jest indywidualizacja treningu – dobór metod do możliwości zawodnika, jego pozycji i momentu sezonu. W praktyce jednak często stosuje się jednolity program dla całej drużyny, mimo różnic w profilach wydolnościowych.
Trening sprintu wymaga również progresji i periodyzacji. Początkowa faza powinna być łagodna ze względu na wysokie ryzyko kontuzji mięśni dwugłowych uda. Stopniowe zwiększanie intensywności i objętości – wzorem modeli stosowanych w lekkoatletyce – daje najlepsze efekty. Najskuteczniejsze podejście to integracja sprintu z treningiem piłkarskim. Ćwiczenia szybkościowe należy łączyć z elementami gry, aby zwiększyć transfer do sytuacji meczowych. Ważna jest też obecność trenera przygotowania motorycznego, który dostosowuje obciążenia i zapewni bieżącą korektę techniki [4].
Literatura:
[1] 1. Haugen T, Tønnessen E, Seiler S. Anaerobic performance testing of professional soccer players 1995-2010. Int J Sport Physiol Perform. 2013;8:148-156.
[2] Tønnessen E, Hem E, Leirstein S, Haugen T, Seiler S. VO2 max characteristics of male professional soccer players 1989- 2012. Int J Sports Physiol Perform. 2013 Feb 14. [Epub ahead of print]
[3] Haugen T, Tønnessen E, Hem E, Leirstein S, Seiler S. VO2 max characteristics of elite female soccer players 1989-2007. Int J Sport Physiol Perform. 2013. In press
[4] Haugen, T. A., Tønnessen, E., Hisdal, J., & Seiler, S. (2014). The Role and Development of Sprinting Speed in Soccer. International Journal of Sports Physiology and Performance, 9(3), 432-441. Retrieved Oct 18, 2025
[5] Faude O, Koch T, Meyer T. Straight sprinting is the most frequent action in goal situations in professional soccer. J Sports Sci. 2012;30(7):625-631.
[6] Di Salvo V, Baron R, Tschan H, Calderon Montero F, Bachl N, Pigozzi F. Performance characteristics according to playing position in elite soccer. Int J Sports Med. 2007;28: 222-227.
[7] Rampinini E, Bishop D, Marcora SM, Ferrari Bravo D Sassi R, Impellizzeri FM. Validity of simple field tests as indicators of match-related physical performance in top- level professional soccer players. Int J Sports Med. 2007;28(3): 228-235
[8] Hopkins WG, Marshall SW, Batterham AM, Hanin J. Progressive statistics for studies in sports medicine and exercise science. Med Sci Sports Exerc. 2009;41(1):3-13.
[9] Taskin H. Evaluating sprinting ability, density of acceleration, and speed dribbling ability of professional soccer players with respect to their positions. J Strength Cond Res. 2008;22(5):1481-1486.
[10] Sporis G, Jukic I, Ostojic SM, Milanovic D. Fitness profiling in soccer: physical and physiologic characteristics of elite players. J Strength Cond Res. 2009;23(7):1947-1953.
[11] Boone J, Vaeyens R, Steyaert A, Bossche LV, Bourgois J. Physical fitness of elite Belgian soccer players by playing position. J Strength Cond Res. 2012;26(8):2051-2057.
[12] Gil SM, Gil J, Ruiz F, Irazusta A, Irazusta J. Physiological and anthropometric characteristics of young soccer players according to their playing position: relevance for the selection process. J Strength Cond Res. 2007;21(2):438-445.
[13] Clarke HE. Application of measurement to health and physical education. Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall,1959: 203.
[14] Pyne DB, Saunders PU, Montgomery PG, Hewitt AJ, Sheehan K. Relationships between repeated sprint testing, speed, and endurance. J Strength Cond Res. 2008;22(5):1633-1637
[15] Aziz AR, Mukherjee S, Chia MY, Teh KC. Relationship between measured maximal oxygen uptake and aerobic endurance performance with running repeated sprint ability in young elite soccer players. J Sports Med Phys Fitness. 2007;47(4):401-407
[16] Rösch D, Hodgson R, Peterson TL, Graf-Baumann T, Junge A, Chomiak J, Dvorak J. Assessment and evaluation of football performance. Am J Sports Med. 2000;28(5):29-39
