Refluks. Choroba refluksowa przełyku – przyczyny, objawy, leczenie

Pojęcia „zgaga” oraz „refluks” są na pewno każdemu z nas znane. Słyszy się o tym w mediach, w środkach masowego przekazu, ale jednak świadomość problemu nie jest wysoka. Gdyby zapytać typowego „Kowalskiego” odpowiedź nie byłaby tak banalna. Warto jednak przybliżyć ten temat i dowiedzieć się nieco więcej.

 

Czym jest refluks?

Warto uświadomić sobie, że u każdego z nas błona śluzowa przełyku ma okresowo kontakt z kwasem solnym i nie każdy refluks jest zjawiskiem nieprawidłowym. Istnieje tzw. refluks fizjologiczny, który pojawia się u zdrowych osób jako wyraz przejściowego obniżenia napięcia dolnego zwieracza przełyku, zwłaszcza po obfitych, ciężkostrawnych posiłkach czy napojach gazowanych. Ponieważ pH soku żołądkowego jest bardzo niskie (może okresowo wynosić 1,0), pojawia się pytanie, dlaczego tak kwaśna treść nie uszkadza przełyku i żołądka u osób zdrowych? Decydują o tym czynniki ochronne. W przypadku żołądka podstawowe znaczenie ma warstwa śluzu pokrywająca jego ściany i ograniczająca przenikanie jonów wodorowych, integralność komórek nabłonka oraz przepływ krwi, niezbędny do zaopatrzenia w tlen i składniki odżywcze.

Z kolei błona śluzowa przełyku, mimo że pokryta grubszym nabłonkiem, jest bardziej wrażliwa na uszkadzające działanie treści żołądkowej, zawierającej poza kwasem solnym także enzymy trawienne, a niekiedy również żółć, choćby dlatego, że ilość śluzu jest tu niewielka. Na szczęście przełyk nie jest bezbronny wobec tzw. czynników agresji zawartych w zarzucanej treści. Prawidłowa różnica ciśnień między klatką piersiową a jamą brzuszną powodowałaby prawie stałe zarzucanie treści żołądkowej do przełyku, gdyby nie mechanizmy antyrefluksowe, z których najważniejszy to ciśnienie dolnego zwieracza przełyku. W spoczynku przewyższa ono ciśnienie w żołądku, a zmniejsza się, gdy skurcze wywołane połykaniem docierają do dalszej części przełyku. Jednak nawet wtedy pozostaje ono wyższe od ciśnienia w świetle żołądka.

Znaczenie ochronne ma również oczyszczanie przełyku z kwasu, na które wpływa wydzielanie śliny i dwuwęglanów, kurczliwość przełyku oraz siła grawitacji. Po epizodzie refluksu treść żołądkowa jest zobojętniana przez związki zawarte w ślinie i wydzielinie błony śluzowej przełyku, a następnie wraca do żołądka dzięki jego skurczom. Warto podkreślić, że nocą aktywność motoryczna i wydzielanie śliny zmniejszają się, a czas kontaktu treści żołądkowej z błoną śluzową przełyku ulega wydłużeniu.

U podłoża refluksu leży zwracanie kwaśnej treści z żołądka do przełyku. Dochodzi do tego, ponieważ obniżone jest napięcie zwieracza dolnego przełyku, który w naturalnych warunkach powinien funkcjonować jak wrota, zamykające światło tego narządu po przejściu kęsa pokarmu do żołądka. Jeśli kwaśna treść z żołądka jest zarzucana do przełyku wielokrotnie, w błonie śluzowej tego ostatniego może rozwinąć się stan zapalny. Pojawia się zgaga, a niekiedy wręcz uczucie pieczenia w jamie ustnej. Może temu towarzyszyć ból promieniujący do szyi. Objawy refluksu są więc podobne do tych, które występują w zawale serca. Niekiedy treść żołądkowa może być zarzucana do krtani lub nawet oskrzeli, powodując ich stan zapalny. Najczęściej ma to miejsce podczas snu, kiedy – w pozycji leżącej – dodatkowo (ale tym razem w sposób naturalny) zmniejsza się napięcie zwieracza dolnego przełyku.

Jak się objawia refluks?

Do typowych objawów refluksu należą: zgaga, puste odbijania oraz uczucie cofania się treści żołądkowej do przełyku. Często dolegliwości określane są także jako pieczenie za mostkiem, nadkwasota, kwaśne odbijania, czy ból górnej części brzucha.Dolegliwości nasilają się w ułożeniu na wznak, zwłaszcza po obfitym lub tłustym posiłku, przy pochylaniu się i podczas parcia.

Objawami niepokojącymi (tzw. objawy alarmowe), wymagającymi zgłoszenia się do lekarza i przeprowadzenia szybkiej i dokładnej diagnostyki są zaburzenia połykania, ból przy połykaniu,  zmniejszenie masy ciała lub krwawienie z przełyku.

Choroba refluksowa może też powodować objawy nietypowe, takie jak: chrypka, suchy kaszel oraz ból w klatce piersiowej, naśladujący pochodzenie sercowe, a także uczucie „kluski” w gardle.

 

 

 

Czym jest zgaga?

Bezpośrednią przyczyną powstawania zgagi jest choroba refluksowa, czyli cofanie się treści żołądkowej do przełyku. Jest to więc zaburzenie funkcji przełyku, za którą odpowiada zwieracz: zarzuca pokarmy do wnętrza układu. Przyczyną zgagi może być także przepełnienie żołądka lub pospieszne, a tym samym niedokładne, przeżucie pokarmu.

Na zgagę zwłaszcza uskarżają się osoby:

  • z przepukliną rozworu przełykowego;
  • z chorobą wrzodową żołądka lub dwunastnicy (towarzyszy im pieczenie, nudności i ból, szczególnie na czczo lub przed jedzeniem. Po posiłku objawy zgagi mijają);
  • z nacieczeniem rozrostowym żołądka (zwłaszcza okolicy przywpustowej);
  • po resekcji żołądka;
  • w chorobach dróg żółciowych;
  • w okresie ciąży;
  • cierpiące na zaburzenia psychonerwicowe,
  • cierpiące na niestrawność (niestrawności towarzyszy ból brzuch w okolicach pępkach, wzdęcia oraz odbijanie. Symptomy mają miejsce głównie po zbyt dużej ilości jedzenia).
  • które zażywają na czczo leki zawierające kwas acetylosalicylowy, antybiotyki.

Objawy zgagi

Zgaga to jedno z częstszych dolegliwości przewodu pokarmowego, na którą uskarża się nie jedna osoba. Najczęstszymi objawami zgagi jest palenie w przełyku, odbijanie, a nawet cofanie się treści żołądka z powrotem do przełyku. Niekiedy zgadze towarzyszy ból za mostkiem i w okolicach nadbrzusza. Pojawiająca się zgaga po dużym posiłku nie jest zaliczana do chorób. Jeżeli jednak pojawia się często, szczególnie w czasie snu, a w ciągu dnia często nam się odbija, warto skonsultować się z lekarzem. Zgaga może być bowiem jednym z objawów refluksu żołądkowego lub wrzodów żołądka.

Silny antyoksydant dla zdrowia – Resveratrol

Przyczyny zgagi

Główną przyczyną występowania zgagi jest rozluźnienie dolnego zwieracza przełyku – mięśnia oddzielającego przełyk od żołądka. Prawidłowo funkcjonujący zwieracz kurczy się po przejściu połkniętego pokarmu przez przełyk i w ten sposób odcina pożywieniu drogę powrotną. W przypadku braku jego napięcia może dojść do refluksu. Rozluźnienie zwieracza przełyku może nastąpić wskutek palenia papierosów lub przyjmowania niektórych pokarmów oraz leków (doustnych środków antykoncepcyjnych, blokerów kanału wapniowego, nitratów, leków uspokajających czy nasercowych).

Zjawisko to często występuje również u ciężarnych w pierwszym trymestrze ciąży. Organizm przyszłej matki intensywnie wydziela bowiem progesteron – hormon działający rozluźniająco na mięśnie układu pokarmowego. W późniejszych miesiącach ciąży pojawiająca się zgaga jest spowodowana z kolei naciskiem powiększonej macicy na żołądek. Ciśnienie w jamie brzusznej wzrasta, co skutkuje wypychaniem z żołądka treści pokarmowej. Z tego samego powodu na zgagę mogą cierpieć osoby z nadwagą oraz noszące za ciasną odzież.

Zgaga może towarzyszyć podrażnieniu lub zapaleniu przełyku, wzmożonemu wydzielaniu w żołądku kwasu solnego oraz przepuklinie rozworu przełykowego przepony (wówczas część żołądka zostaje przemieszczona ponad przeponę do klatki piersiowej). Niedobór wydzielania śliny jest także istotnym, na szczęście stosunkowo rzadkim czynnikiem mogącym nasilać kwaśne odbijania. Ślina, mająca lekko zasadowy odczyn, neutralizuje bowiem zalegający w przełyku kwas solny oraz jego nadmiar w żołądku.

 

 

Jak sobie radzić?

Osoby cierpiące na zgagę przede wszystkim powinny zadbać o racjonalną dietę oraz odpowiednią higienę żywienia. Posiłki powinny być częste (do 5 razy dziennie), ale nie obfite oraz spożywane w pozycji wyprostowanej. Pożywienie należy dokładnie rozgryzać, połykać w małych porcjach i niczym nie popijać. Na czczo oraz między posiłkami można przyjmować płyny obojętne – letnią przegotowaną wodę, mleko lub ziołowe herbaty (np. z żywokostu). Ostatni posiłek zaleca się spożyć przynajmniej 3 godziny przed snem.

Należy wykluczyć ze swojego jadłospisu niektóre składniki diety, takie jak:

• alkohol, napoje zawierające kofeinę (kawa, cola), soki pomidorowe oraz z owoców cytrusowych, a także potrawy ostro doprawione, tłuste i nadmiernie bogate w węglowodany, które podrażniają przełyk oraz zwiększają wydzielanie kwasu żołądkowego,

• napoje gazowane, gdyż zawarty w nich dwutlenek węgla rozdyma żołądek,

• czekoladę oraz cebulę, ponieważ rozluźniają zwieracz przełyku.

Pomocne będzie także rzucenie palenia, pozbycie się nadwagi, unikanie prac związanych ze schylaniem się, a także spanie w pozycji uniesionej głowy lub tułowia (użycie drugiej poduszki nie da zadowalającego efektu, należy bowiem unieść całe wezgłowie łóżka o około 15-20 centymetrów lub podłożyć pod barki i górną część pleców podgłówek w kształcie klina). Ulgę mogą wreszcie przynieść leczenie farmakologiczne.

Połączenie witaminy D3+K2MK7 w jednej kapsułce

Podsumowanie

Choć związek zgagi z refluksem wydaje się być oczywisty, to jednak dolegliwości określane jako zgaga nie zawsze są związane z refluksem, a refluks nie zawsze objawia się zgagą. Warto więc zasięgnąć porady lekarskiej, nawet gdy jesteśmy przekonani, że możemy sami się zdiagnozować. Warto zadbać o prawidłową dietę i ruch.

 

Bibliografia 

1. Bujnowska-Fedak MM, Sapilak BJ, Steciwko A. Epidemiologia schorzeń i struktura zachorowań w praktyce lekarza
rodzinnego. Fam Med Prim Care Rev 2011; 13(2): 135–139.
2. Dent J, El-Serag HB, Wallander MA, et al. Epidemiology of gastro-oesophageal reflux disease: a systematic review. Gut
2005; 54: 710–717.
3. Vakil N, van Zanten S, Kahrilas P, et al. The Montreal definition and classification of gastro-oesophageal reflux disease:
a global evidence-based consensus. Am J Gastroenterol 2007; 101: 1900–1920.
4. Shapiro M, Moore A, Fass R. What to do when doubling the dosage isn’t enough-refractory gastroesophageal reflux
disease-what next? J Respir Dis 2007; 28: 427–434.
5. van der Velden A, de Wit N, Quartero A, et al. Maintenance treatment for GERD: residual symptoms are associated
with psychological distress. Digestion 2008; 77: 201–13.
6. Moayyedi P, Talley NJ. Gastro-oesophageal reflux disease. Lancet 2006; 367: 2086–2100.
7. Kaltenbach T, Crockett S, Gerson LB. Are lifestyle measures effective in patients with gastroesophageal reflux disease?
An evidence-based approach. Arch Intern Med 2006; 166: 965–971.
8. Meining A, Classen M. The role of diet and lifestyle measures in the pathogenesis and treatment of gastroesophageal
reflux disease. Am J Gastroenterol 2000; 95(10): 2692–2697.
9. Gerson LB, Ullah N, Hastie T, et al. Patient-derived health state utilities for gastroesophageal reflux disease. Am
J Gastroenterol 2005; 100: 524–533.
10. Schabowski J, Gorczyca R, Filip R. Jakość życia związana ze zdrowiem i satysfakcja z życia u pacjentek z chorobą
refluksową przełyku (GERD) w zależności od wskaźnika masy ciała (BMI) i częstości objawów. Fam Med Prim Care Rev
2009; 11(3): 496–498.
11. Urnes J, Farup PG, Lydersen S, et al. Patient education in gastro-oesophageal reflux disease: a randomized controlled
trial. Eur J Gastroenterol Hepatol 2008; 19: 1104–1110.
12. Dibley LB, Norton CS, Jones R. Is there a role for lifestyle education in the management of gastro-oesophageal reflux
disease? Eur J Gastroenterol Hepatol 2009; 21: 1229–1240.
13. El-Serag H. Role of obesity in GORD-related disorders. Gut 2008; 57: 281–284.
14. Falk GW. Obesity and gastroesophageal reflux disease: another piece of the puzzle. Gastroenterology 2008; 134:
1620–1622.
15. Quiroga E, Cuenca-Abente F, Flum D, et al. Impaired esophageal function in morbidly obese patients with gastroesophageal reflux disease: evaluation with multichannel intraluminal impedance. Surg Endosc 2006; 20: 739–743.
16. Corley DA, Kubo A. Body mass index and gastroesophageal reflux disease: a systematic review and meta-analysis. Am

Dodano w: Dieta, Dietetyka i zdrowe odżywianieTagi: #choroba, choroby, dieta, fit, odchudzanie, odżywianie, przyczyny, refluks, reflux, styl życia, zdrowie, zdrowie jak dbać o zdrowie, zdrowy styl życia, zgaga

Paulina Szydlik - parę słów o autorze:

Studentka drugiego roku Akademii Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku, trener personalny, miłośniczka zdrowego stylu życia i treningów, szczególnie siłowni, która pomogła mi wyjść z zaburzeń odżywiania. Stawiam na zdrowy rozsądek i balans. Zobacz pozostałe posty tego autora

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *