zdjęcie główne: https://pixabay .com/photos/cupcake-baby-food-child-chocolate-2940558/
Pierwsze lata życia dziecka to ważny okres, w którym kształtują się podstawowe umiejętności, ale też i podejście do jedzenia. Nawyki żywieniowe to takie codzienne wybory związane z tym, co, kiedy i w jaki sposób jemy. Nie pojawiają się one samoistnie. Są efektem doświadczeń czy wzorców, z którymi stykamy się każdego dnia.
Najmłodsi uczą się przede wszystkim przez naśladowanie. Obserwują rodziców czy rówieśników i powielają ich zachowania. Jeśli wspólne posiłki są regularne, pełnowartościowe i kojarzą się z czymś przyjemnym to w większości tak zostaje. Ale nie zawsze. Zazwyczaj sposób odżywiania wypracowany już wtedy, często towarzyszy człowiekowi przez wiele kolejnych lat. Wpływa nie tylko na zdrowie, ale i samopoczucie. Dlatego tak ważna jest również psychoedukacja.
Okres kształtowania preferencji smakowych
Dzieciństwo to czas intensywnego poznawania świata, a jednym z jego ważnych elementów jest odkrywanie nowych smaków i konsystencji. Każdy posiłek to okazja do zdobywania kolejnych doświadczeń. Wbrew pozorom niechęć do niektórych produktów, zwłaszcza warzyw, jest często naturalnym etapem rozwoju. Nie musi oznaczać, że młoda osoba nigdy ich nie polubi.
Spore znaczenie ma też regularny kontakt z różnorodnymi produktami. Im częściej dziecko widzi na talerzu brukselkę czy brokuła, tym większa jest szansa, że z czasem je zaakceptuje. Niekiedy potrzeba nawet kilkunastu prób, zanim jakiś produkt wejdzie do menu na stałe. Nie należy wywierać presji, ale próbować ze spokojem. Zmuszanie do niego czy nagradzanie za spożycie posiłku mogą prowadzić do negatywnych odczuć. Znacznie lepsze efekty przynosi dawanie przestrzeni do samodzielnego odkrywania i akceptacji. To proces, który potrzebuje czasu.
Rozwój organizmu
Organizm w okresie wzrostu ma szczególnie wysokie zapotrzebowanie na energię oraz składniki odżywcze. Są one niezbędne do prawidłowego funkcjonowania układów i narządów. Odpowiednio zbilansowana dieta dostarcza składników potrzebnych do budowy kości, mięśni i tkanek. Równie ważną rolę odgrywa w pracy mózgu. Witaminy, składniki mineralne, zdrowe tłuszcze i białko uczestniczą w procesach odpowiedzialnych za pamięć czy nawet zdolność uczenia się. Maluchy, które spożywają pełnowartościowe posiłki często lepiej radzą sobie z utrzymaniem uwagi podczas zajęć. Żywienie ma też wpływ na odporność. Odpowiednia podaż składników wspiera mechanizmy obronne organizmu. Pomaga więc skuteczniej chronić się przed infekcjami. Z kolei niedobory pokarmowe mogą negatywnie odbijać się na rozwoju. Następuje większa podatność na choroby czy pogorszenie samopoczucia. W niektórych przypadkach także i zaburzenia wzrostu.
Kompleks witamin do ssania przeznaczony dla dzieci – KUP TUTAJ
Profilaktyka nadwagi i chorób cywilizacyjnych
Codzienne wybory dotyczące jedzenia mogą zwiększać lub zmniejszać ryzyko wystąpienia wielu chorób cywilizacyjnych. Jeszcze do niedawna były one kojarzone głównie z osobami dorosłymi. Coraz częściej problemy takie jak nadwaga, otyłość czy zaburzenia metaboliczne diagnozowane są również u na przykład młodzieży. Ludzie, którzy jedzą o stałych porach, rzadziej odczuwają silny głód prowadzący do podjadania i sięgania po produkty bogate w cukier.
Wczesne wykształcenie zdrowych nawyków żywieniowych może również zmniejszać ryzyko rozwoju cukrzycy typu 2, nadciśnienia tętniczego oraz chorób sercowo-naczyniowych. Dieta oparta na warzywach, owocach, produktach pełnoziarnistych, zdrowych tłuszczach i odpowiedniej ilości białka pomaga utrzymać odpowiednie parametry zdrowotne już od wczesnych lat. Ważne jest ograniczanie wysoko przetworzonej żywności. Produkty tego typu często zawierają duże ilości cukru, soli oraz nasyconych tłuszczów. Niestety, ale dostarczają niewiele wartości odżywczych. Ich częste spożywanie może sprzyjać nadmiernemu przyrostowi masy ciała. Nie chodzi jednak o ich całkowite eliminowanie, ale o balans. Czasem może zadziać się zupełnie odwrotnie. Czyli kiedy nie dostajemy czegoś to później musimy to sobie „odbić”.
https://pixabay .com/illustrations/doodle-cartoon-drawn-food-sweet-3505459/
Psychologiczne znaczenie zdrowych nawyków żywieniowych
To nie tylko sposób na dostarczenie organizmowi niezbędnych składników odżywczych, ale też element kształtowania relacji z jedzeniem. To, jakie doświadczenia wynosimy z rodzinnego domu, może wpływać na nasze podejście do jedzenia, a nawet do własnego ciała przez całe życie.
Jednym z najważniejszych aspektów jest pokazanie dziecku, że pokarm służy przede wszystkim zaspokajaniu jego potrzeb. Gdy słodycze stają się nagrodą za dobre zachowanie to możemy zacząć postrzegać je przez pryzmat emocji. W przyszłości takie skojarzenia mogą sprzyjać sięganiu po pokarm w odpowiedzi na stres czy smutek, a nie rzeczywisty głód.
Równie istotne jest rozwijanie umiejętności rozpoznawania sygnałów płynących z własnego organizmu. Rodzimy się z naturalną zdolnością odczuwania głodu i sytości, jednak niewłaściwe nawyki mogą ją stopniowo zaburzać. Na przykład zachęcanie do zjadania wszystkiego z talerza mimo braku apetytu może sprawić, że przestaniemy ufać własnym odczuciom, czyli sobie. Atmosfera towarzysząca posiłkom ma także znaczenie dla budowania poczucia własnej wartości. Dziecko, które nie jest oceniane za ilość tego co zje czy masę ciała, ma większą szansę rozwinąć pozytywny obraz siebie. Wspierające komunikaty pomagają kształtować poczucie bezpieczeństwa.
Rola rodziców
Choć często skupiają się na tłumaczeniu, co jest zdrowe, a czego należy unikać to warto pamiętać, że maluchy uczą się przede wszystkim poprzez modelowanie. To, co widzą na co dzień, ma zwykle większy wpływ na ich zachowanie niż zakazy. Trudno oczekiwać od nich zdrowych wyborów, gdy sami opiekunowie nie stosują zasad, które próbują im przekazać.
Wspólne posiłki pozwalają one obserwować zachowania innych oraz uczą regularności. Wśród najczęstszych błędów można wymienić nagradzanie słodyczami czy wykorzystywanie cukierków czy chipsów jako formy pocieszenia. Choć zwykle wynikają one z troski to mogą utrudniać budowanie dobrej relacji z jedzeniem. A więc ważne nie jest tylko co je, ale w jakim otoczeniu i atmosferze.
Smakowa Omega-3 dla dzieci – KUP TUTAJ
Jak budować te nawyki?
O dziwo nie wymaga to ani radykalnych zmian ani wprowadzania restrykcyjnych zasad. Największe znaczenie mają codzienne, ale konsekwentne działania. Z czasem stają się naturalną częścią życia. Małe kroki podejmowane każdego dnia pomagają stworzyć fundament zdrowego stylu życia. Jednym z elementów jest regularność posiłków. Stałe pory jedzenia pomagają organizmowi lepiej regulować uczucie głodu i sytości. Dzięki temu dziecko uczy się przewidywalnego rytmu dnia. Dużą wartość mają również posiłki jedzone razem. Konsumpcja przy jednym stole pozwala spędzić czas razem i stanowi okazję do przekazywania dobrych wzorców.
Dobrym sposobem jest też angażowanie dzieci w zakupy oraz przygotowywanie posiłków. Wybieranie produktów czy pomoc w prostych czynnościach kuchennych sprawiają, że młoda osoba czuje się częścią procesu. Te rzeczy, które samo wybrało często budzą większą ciekawość i chęć spróbowania. Nie bez znaczenia pozostaje to, co znajduje się w zasięgu ręki. Jeśli w domu łatwo dostępne są na przykład owoce, warzywa czy orzechy to znacznie częściej będziemy po nie sięgać. Jeśli na wierzchu będą leżały słodycze, to jest większe prawdopodobieństwo, że je spożyjemy. Warto również zadbać o ograniczenie korzystania z telefonów, tabletów czy telewizora. Skupienie uwagi na posiłku pomaga lepiej odczuwać smak potraw.
Długoterminowe korzyści
Schematy żywieniowe wykształcone od najmłodszych lat często towarzyszą człowiekowi przez całe życie. Choć ich znaczenie nie zawsze jest od razu widoczne to z biegiem lat okazuje się, że zmieniają one jakość życia w dorosłości. Osoby, które od dzieciństwa miały kontakt ze zdrowym odżywianiem, zazwyczaj łatwiej utrzymują prawidłową masę ciała. Dzięki temu nie muszą opierać swoich decyzji na chwilowych postanowieniach, ponieważ te zachowania weszły już w krew. Zazwyczaj te osoby też nie stosują restrykcyjnych diet jak np. dieta Dukana.
Jeśli nie było negatywnych doświadczeń w zakresie jedzenia to zmniejsza się ryzyko wystąpienia zaburzeń odżywiania. Zmniejszają się skrajne zachowania związane z kontrolowaniem masy ciała.
Rozwijają również świadomość własnych potrzeb i odpowiedzialność za siebie. Często przekłada się to także na inne obszary życia, np. na chęć podejmowania aktywności fizycznej oraz dbania o regenerację i odpoczynek.
Podsumowanie
W dobie dzisiejszych czasów tak naprawdę to jeden z najcenniejszych prezentów, jakie można dać swojej pociesze. To wpływa nie tylko na zdrowie i prawidłowy rozwój, ale również na decyzje podejmowane w dorosłym życiu. Pomaga to budować świadomość własnych potrzeb i wartości. Dziecko nie potrzebuje idealnie skomponowanej diety każdego dnia. Znacznie ważniejsza jest równowaga i dobre wzorce. Pojedyncze odstępstwa czy okazjonalne słodkie przekąski nie decydują o naszej przyszłości. Budowanie tych nawyków żywieniowych to proces wymagający czasu, cierpliwości i zaangażowania obu stron. Nie tylko tych związanych z pokarmem 🙂
Źródła:
https://www.who .int/health-topics/infant-nutrition
https://pubmed.ncbi .nlm.nih.gov/26916261/
https://pubmed.ncbi .nlm.nih.gov/33780128/
https://www.sciencedirect .com/science/article/abs/pii/S0749379715007527
https://pubmed.ncbi .nlm.nih.gov/41104626/
https://pubmed.ncbi .nlm.nih.gov/41261882/
https://pubmed.ncbi .nlm.nih.gov/40681702/
https://pubmed.ncbi .nlm.nih.gov/29194402/
https://pubmed.ncbi .nlm.nih.gov/27275827/
