Obrazek wyróżniający: Leo_Visions
W 1973 roku nieżyjący już profesor Bengt Saltin opublikował przełomowe dane, które po raz pierwszy w sposób naukowy oceniły wpływ dostępności glikogenu mięśniowego na wydolność fizyczną w kontekście specyficznym dla piłki nożnej [1]. Badanie to odegrało kluczową rolę w zrozumieniu związku między stanem energetycznym organizmu a zdolnością zawodnika do podejmowania intensywnej aktywności w czasie meczu. W analizie porównano dwóch małych grup zawodników – jedna (n = 5) rozpoczęła mecz z niskim poziomem glikogenu w mięśniach, a druga (n = 4) z poziomem wysokim. Wyniki były jednoznaczne: zawodnicy z niedoborem glikogenu pokonali mniejszy dystans całkowity (9700 metrów w porównaniu do 12 000 metrów), przy czym różnice szczególnie uwidoczniły się w drugiej połowie meczu (4100 m kontra 5900 m). Dodatkowo, ci sami zawodnicy spędzili większą część gry poruszając się w tempie marszowym (50% czasu gry w porównaniu do 27%) i wykonywali mniej sprintów (15% w stosunku do 24%), co sugeruje wyraźne ograniczenia w zdolności do generowania wysiłków o wysokiej intensywności przy niskim poziomie glikogenu. To pionierskie badanie stworzyło fundamenty pod rozwój naukowych zaleceń żywieniowych dedykowanych piłkarzom i innym sportowcom uprawiającym dyscypliny o charakterze wysiłku przerywanego (intermittent exercise). Od tamtego czasu, czyli w ciągu ostatnich pięciu dekad, baza badań w tym zakresie znacznie się poszerzyła, a strategie żywieniowe stały się integralną częścią przygotowania fizycznego zawodników na najwyższym poziomie. Współczesne podejście do żywienia w piłce nożnej opiera się na indywidualizacji zaleceń, uwzględnieniu cyklu treningowego i meczowego oraz dostosowaniu podaży energii, węglowodanów, białka i płynów do konkretnych potrzeb danego dnia. Kluczowym elementem jest strategia tzw. „ładowania węglowodanami” (carbohydrate loading), stosowana przed meczami lub intensywnymi sesjami treningowymi, której celem jest maksymalizacja zapasów glikogenu mięśniowego. W dniu meczu zaleca się spożycie odpowiednio dużej ilości łatwostrawnych węglowodanów na 3–4 godziny przed rozpoczęciem gry, a także uzupełnianie energii w trakcie przerw w grze i natychmiast po meczu, aby przyspieszyć regenerację. Nowoczesna dietetyka sportowa kładzie również duży nacisk na tzw. „periodyzację żywieniową”, czyli dostosowanie spożycia makroskładników do rodzaju i intensywności jednostki treningowej. Dodatkowo, coraz więcej uwagi poświęca się suplementacji, takiej jak stosowanie kofeiny, kreatyny, napojów izotonicznych, a także preparatów z beta-alaniną czy sokiem z buraka, które mogą poprawiać parametry wydolnościowe w warunkach meczowych. Podsumowując, odkrycia profesora Saltina stanowiły punkt zwrotny w myśleniu o roli odżywiania w piłce nożnej. Od tamtej pory nauka jednoznacznie potwierdziła, że odpowiednie przygotowanie energetyczne zawodnika – szczególnie przez właściwe zarządzanie zapasami glikogenu – ma kluczowe znaczenie dla zdolności do utrzymania intensywności gry przez pełne 90 minut oraz skutecznej regeneracji po meczu.
Ultra Fish Oil od Apollo’s Hegemony – źródło niezbędnych kwasów tłuszczowych – KUP TUTAJ
Zalecenia żywieniowe
W jednym z pierwszych oficjalnych zaleceń żywieniowych opublikowanych w 1994 roku, piłkarzom zalecano utrzymywanie diety, w której 55–65% całkowitej energii pochodziło z węglowodanów w dniach treningowych. W szczególności sugerowano spożycie od 7 do 10 gramów węglowodanów na każdy kilogram masy ciała dziennie (g/kg mc/dzień), aby zmaksymalizować zapasy glikogenu w organizmie przed meczem. W 2006 roku wytyczne stały się bardziej szczegółowe i dostosowane do specyfiki obciążeń treningowych. Zawodnikom rekomendowano spożycie 5–7 g/kg mc węglowodanów w dni o umiarkowanym wysiłku fizycznym oraz do 12 g/kg mc w dniach bardzo intensywnego treningu lub w bezpośrednim przygotowaniu do meczu. Takie zróżnicowanie miało na celu lepsze dopasowanie strategii żywieniowej do zmiennych wymagań fizycznych i metabolicznych zawodników. Najbardziej aktualne wytyczne żywieniowe dla piłkarzy zostały opublikowane w 2020 roku w formie oficjalnego stanowiska ekspertów (obejmującego 31 autorów z doświadczeniem zarówno naukowym, jak i praktycznym), które zostało zatwierdzone przez Unię Europejskich Związków Piłkarskich (UEFA). W tym dokumencie zalecono codzienne spożycie węglowodanów w zakresie od 3 do 8 g/kg mc, przy czym podkreślono, że dzienna ilość spożywanych węglowodanów powinna być elastycznie dostosowywana do aktualnych potrzeb treningowych, terminarza meczowego oraz indywidualnych celów zawodnika. Pomimo istnienia takich rekomendacji, główny autor obecnej publikacji (J.P.M.), który był również współautorem wytycznych UEFA, zauważa, że w czasie ich opracowywania baza dowodowa wspierająca te zalecenia była nadal stosunkowo uboga, zwłaszcza jeśli chodzi o randomizowane badania kontrolowane przeprowadzone na elitarnych zawodnikach. W praktyce wiele z tych zaleceń opierało się nie tylko na analizie dostępnych danych, ale również na doświadczeniach praktyków pracujących bezpośrednio z zawodowymi sportowcami. Taka sytuacja nie jest wyjątkowa dla piłki nożnej – podobna krytyka dotyczy ogólniejszych zaleceń w zakresie żywienia sportowego. W ostatnich pięciu latach można zaobserwować wyraźną zmianę kierunku badań w tym obszarze – coraz większy nacisk kładzie się na przeglądy literatury niż na badania pierwotne. Szacuje się, że około 20% publikowanych artykułów to przeglądy, z czego około 6% to metaanalizy. Choć przeglądy odgrywają ważną rolę w syntetyzowaniu wiedzy, niosą też ryzyko subiektywnej interpretacji oraz zniekształcania pierwotnych danych poprzez wielokrotne parafrazowanie. Dlatego nie można przecenić znaczenia prowadzenia oryginalnych badań naukowych, które stanowią fundament rozwoju tej dziedziny. W konsekwencji jednak wiele zaleceń żywieniowych dla piłkarzy – mimo że oficjalnie sformułowane – w praktyce pozostaje interpretowane indywidualnie przez dietetyków sportowych i specjalistów pracujących z zawodnikami. Na przykład aktualne zalecenia dotyczące spożycia węglowodanów w zakresie 3–8 g/kg mc są bardzo szerokie i obejmują zarówno niskie, jak i wysokie poziomy spożycia. Ostateczna decyzja o odpowiedniej ilości często spoczywa na barkach specjalisty ds. żywienia, który musi uwzględnić wiele czynników – od specyfiki treningu po preferencje i tolerancje indywidualne zawodnika. Dodatkowo, oceny rzeczywistego spożycia diety przez piłkarzy – mimo że najczęściej bazują na samoopisach – wskazują, że zawodnicy często nie osiągają zalecanych wartości spożycia węglowodanów, szczególnie w okresach przygotowania do meczów . Prawdopodobnie jest to wynikiem złożonej kombinacji czynników, w tym poziomu edukacji zawodników i osób zarządzających zespołem, ich przekonań oraz ogólnej kultury żywieniowej panującej w danym środowisku sportowym [2-6].
Omega 3 od Testosterone.pl – źródło niezbędnych kwasów tłuszczowych – KUP TUTAJ
Badania
Z niedawno opublikowanego przeglądu badań [wynika, że najczęściej spotykanym typem badań w literaturze dotyczącej spożycia węglowodanów w piłce nożnej były badania eksperymentalne, które stanowiły około 36% wszystkich analizowanych publikacji. Na kolejnych miejscach znalazły się badania obserwacyjne (~33%) oraz przeglądy narracyjne (~26%). Co istotne, badania eksperymentalne były zazwyczaj prowadzone w warunkach laboratoryjnych, podczas gdy badania obserwacyjne odbywały się głównie w środowisku rzeczywistym, tj. na boiskach treningowych i w trakcie rozgrywek. Jeśli chodzi o uczestników badań, to w grupie badań obserwacyjnych około 33% stanowili zawodnicy profesjonalni i światowej klasy, natomiast w badaniach eksperymentalnych udział zawodowców był znacznie mniejszy – profesjonalni piłkarze stanowili jedynie około 10% badanych. Co więcej, żadne z badań eksperymentalnych nie obejmowało zawodników światowej klasy. Spośród wszystkich analizowanych eksperymentów, tylko osiem badań dotyczyło wyłącznie piłkarzy zawodowych, z czego siedem koncentrowało się na interwencjach z zastosowaniem węglowodanów, a jedno na współspożywaniu węglowodanów z innymi składnikami odżywczymi (np. białkiem). Do tej pory nie przeprowadzono ani jednego badania eksperymentalnego w warunkach rzeczywistych (na boisku) z udziałem zawodników elity, które oceniłoby zapotrzebowanie na węglowodany podczas meczu lub w bezpośrednim okresie regeneracji po jego zakończeniu. Jest to szczególnie istotne, ponieważ taka luka w badaniach ogranicza możliwość formułowania precyzyjnych i praktycznych zaleceń. Tymczasem w ostatnich latach zaobserwowano wzrost liczby publikowanych przeglądów literatury – stanowią one już ponad 20% wszystkich prac z zakresu dietetyki sportowej, co potwierdza wcześniejsze audyty tej dziedziny [5]. Choć przeglądy literatury odgrywają ważną rolę w systematyzowaniu wiedzy, ich dominacja nad badaniami pierwotnymi (oryginalnymi) wskazuje na pilną potrzebę prowadzenia nowych eksperymentów, które będą napędzać rozwój naukowy w tej dziedzinie. Obecnie badania obserwacyjne i eksperymentalne stanowią odpowiednio około 33% i 36% w całkowitej liczbie uwzględnionych publikacji. Choć starannie zaplanowane badania obserwacyjne, szczególnie z wykorzystaniem nowoczesnych technologii i ograniczonym marginesem błędu, mogą dostarczać cennych i powtarzalnych danych, to jednak badania eksperymentalne są kluczowe dla rozwoju dziedziny, ponieważ pozwalają na wyciąganie jednoznacznych wniosków przy zachowaniu kontroli nad zmiennymi zakłócającymi. Tymczasem badania obserwacyjne nie pozwalają na ustalenie bezpośrednich zależności przyczynowo-skutkowych, ponieważ nie umożliwiają badaczowi pełnej kontroli nad wszystkimi czynnikami wpływającymi na wynik. Natomiast dobrze zaprojektowane badania eksperymentalne, zwłaszcza te realizowane w warunkach rzeczywistych (ang. field-based), umożliwiają bezpośrednie porównanie grup interwencyjnych i kontrolnych, co zwiększa wartość aplikacyjną wyników. Niestety, tylko niewielki odsetek eksperymentów w literaturze był realizowany w takich rzeczywistych warunkach, co podkreśla konieczność zwiększenia liczby tego typu badań ze względu na ich ogromny potencjał praktyczny. Zaskakującym faktem jest również bardzo niska liczba studiów przypadków (z ang. case studies) – spośród 258 analizowanych prac jedynie dwa miały taki charakter. To niedostateczne uwzględnienie studiów przypadków w literaturze poświęconej węglowodanom w piłce nożnej jest zaskakujące, biorąc pod uwagę ich potencjał translacyjny, czyli możliwość bezpośredniego zastosowania w praktyce. Rzetelnie przeprowadzona analiza przypadku może dostarczyć unikalnych informacji na temat żywienia zawodników najwyższego szczebla i umożliwia testowanie bardziej złożonych strategii w warunkach naturalnych. Dodatkowo, studia przypadków stanowią cenne narzędzie ułatwiające komunikację pomiędzy dietetykami a trenerami, ponieważ ich narracyjna forma jest łatwiejsza do przyswojenia, zapamiętania i często bardziej angażująca niż klasyczne formaty naukowe. To sprawia, że takie badania mają wysoką wartość praktyczną, szczególnie w kontekście wdrażania zaleceń w złożonym środowisku sportowym. Ostatecznie, należy podkreślić, że jakość badań naukowych jest kluczowa już na etapie projektowania. Przyszłe badania powinny być planowane z najwyższą starannością – powinny uwzględniać odpowiednie techniki zaślepienia (blinding), dobór wystarczająco dużych grup badawczych oraz strategie minimalizujące wpływ zmiennych zakłócających. Tylko takie podejście pozwoli ograniczyć ryzyko błędów systematycznych (bias) i zwiększyć wiarygodność oraz użyteczność wyników [8-11].
Kobiety i młodzież
Kobiety stanowią około 16% biorąc pod uwagę wszystkich uczestników uwzględnionych w literaturze dotyczącej spożycia węglowodanów w kontekście piłki nożnej. Odsetek ten odzwierciedla dane z najnowszych przeglądów badań oceniających długoterminowe strategie manipulowania spożyciem węglowodanów wokół treningu, regulację temperatury ciała podczas wysiłku fizycznego oraz adaptacje do wysiłku w warunkach wysokiej temperatury. Choć 16% może wydawać się umiarkowaną wartością, jest to nieco wyższy udział w porównaniu do analiz badań dotyczących krótkoterminowej strategii ładowania węglowodanów, lecz wciąż niższy niż poziom reprezentacji kobiet (od 22% do nawet 71%), który został odnotowany w innych dziedzinach nauk o sporcie i medycynie sportowej (SSSM)]. Jednocześnie istnieje wyraźny deficyt badań poświęconych wyłącznie kobietom – stanowią one jedynie około 12% całkowitej liczby analizowanych prac. Dla porównania, badania koncentrujące się wyłącznie na mężczyznach stanowią znaczącą większość – aż około 78%, co jest zgodne z wcześniejszymi analizami badań nad ostrymi i przewlekłymi strategiami spożycia węglowodanów. Co więcej, to niedostateczne uwzględnienie kobiet jako uczestniczek utrzymuje się niezależnie od typu badania – obserwacyjnego, eksperymentalnego czy studium przypadku. Pomimo niewielkiej liczby badań dotyczących zawodniczek piłki nożnej, aktualne wytyczne żywieniowe UEFA dla kobiet są identyczne z tymi opracowanymi dla mężczyzn [4]. Taki stan rzeczy podkreśla pilną potrzebę dalszych badań skoncentrowanych na kobietach, aby można było opracować bardziej precyzyjne, zindywidualizowane zalecenia żywieniowe, uwzględniające ich unikalne potrzeby fizjologiczne, hormonalne i treningowe. W zakresie wieku uczestników, w badaniach obserwacyjnych odnotowano równomierny podział pomiędzy osoby dorosłe i młodzież. W przypadku badań eksperymentalnych dominowali jednak dorośli – stanowili oni około 75% uczestników. Mniejsza liczba badań eksperymentalnych z udziałem nastolatków może wynikać z rosnącego nacisku na kwestie etyczne w badaniach z udziałem niepełnoletnich – chodzi tutaj m.in. o uzyskanie świadomej zgody rodzica lub opiekuna, konieczność uzyskania zgody samego niepełnoletniego uczestnika (tzw. assent), postrzegane ryzyko oraz możliwy wpływ udziału w badaniu na zdrowie lub rozwój młodego sportowca [28]. Warto również zaznaczyć, że w naszym audycie badania obserwacyjne cechowały się zazwyczaj większą medianą liczby uczestników niż badania eksperymentalne. Wynika to z faktu, że badania obserwacyjne często obejmują bardziej zróżnicowaną populację, co skutkuje większą zmiennością międzygrupową i wymaga większych prób w celu uzyskania statystycznie wiarygodnych wyników. Z kolei w badaniach eksperymentalnych zbyt duże próby mogą prowadzić do nadmiernej siły statystycznej (ang. statistical power), co z kolei zwiększa ryzyko tzw. błędu pierwszego rodzaju – czyli nieprawidłowego odrzucenia hipotezy zerowej [30]. Innymi słowy, może dojść do sytuacji, w której efekt, który nie ma rzeczywistego znaczenia praktycznego, zostanie błędnie uznany za statystycznie istotny. Z tego powodu, badacze powinni odpowiednio wyważyć liczebność próby – tak, aby z jednej strony zapewnić rzetelność wyników, a z drugiej nie doprowadzić do ich błędnej interpretacji z powodu nadmiernie wysokiej mocy statystycznej. Prawidłowe określenie liczebności próby to kluczowy element projektowania badań naukowych, który wpływa na jakość, interpretację oraz możliwość zastosowania wyników w praktyce [7].
Ograniczenia
Większość uczestników (~69%) analizowanych badań została zakwalifikowana do kategorii sportowców rozwijających się, studentów (uczestników rozgrywek uniwersyteckich), osób rekreacyjnie aktywnych fizycznie lub prowadzących siedzący tryb życia. Takie proporcje są zgodne z wynikami wcześniejszych przeglądów literatury, które również wskazywały, że większość badanych należała do poziomu 0 (osoby prowadzące siedzący tryb życia), poziomu 1 (osoby rekreacyjnie aktywne fizycznie) oraz poziomu 2 (sportowcy rozwijający się/wytrenowani). Zawodowi piłkarze stanowili około 24% uczestników, natomiast zawodnicy klasy światowej jedynie około 2%. Choć wartości te są nieco wyższe niż w poprzednim audycie z dziedziny nauk o sporcie i medycyny sportowej (SSSM), który raportował udział na poziomie około 9,5% dla poziomu 4 (elita/międzynarodowi) oraz zaledwie 0,5% dla poziomu 5 (klasa światowa), nadal wskazują na wyraźną dominację badań prowadzonych na mniej zaawansowanych grupach sportowców. Warto jednak zauważyć, że tylko około 10% uczestników badań eksperymentalnych stanowili zawodowi piłkarze, co przełożyło się na jedynie osiem badań eksperymentalnych przeprowadzonych dotychczas z udziałem tej grupy. Dodatkowo, żadne z badań eksperymentalnych nie zostało przeprowadzone na zawodnikach klasy światowej, co potwierdza ustalenia z wcześniejszych analiz. Tak ograniczona liczba badań eksperymentalnych z udziałem elity sportowej rodzi uzasadnione pytania dotyczące aktualności i trafności obecnych wytycznych żywieniowych, odnoszących się do tej właśnie grupy zawodników. Dotychczasowe badania eksperymentalne z udziałem profesjonalnych piłkarzy koncentrowały się na różnych aspektach interwencji z udziałem węglowodanów – obejmowały m.in. ładowanie węglowodanowe, spożycie CHO przed meczem, w trakcie protokołów ćwiczeń przerywanych, pomiędzy dwoma kolejnymi meczami trwającymi po 120 minut oraz współspożycie węglowodanów z białkiem w okresie 48 godzin po meczu. Z tych ośmiu badań pięć miało charakter terenowy (field-based), co oznacza, że były prowadzone w warunkach zbliżonych do rzeczywistego środowiska sportowego. Obecnie jednak nadal brakuje badań terenowych oceniających wpływ spożycia węglowodanów zarówno w trakcie samego meczu, jak i w bezpośrednim okresie regeneracyjnym po jego zakończeniu (tj. w ciągu 0–4 godzin od zakończenia wysiłku). Taka luka badawcza znajduje również odzwierciedlenie w oficjalnym stanowisku UEFA, które podkreśla konieczność prowadzenia bardziej rygorystycznych, specyficznych dla piłki nożnej badań naukowych ukierunkowanych na zawodników na najwyższym poziomie rywalizacji. Jedno z przeglądowych opracowań sugeruje, że elitarni sportowcy mogą reagować na interwencje węglowodanowe w sposób odmienny niż ich mniej zaawansowani odpowiednicy. Przykładowo, wykazano, że strategia okresowej restrykcji węglowodanów (periodized CHO restriction) nie przyniosła korzyści w zakresie wydolności u elitarnych sportowców wytrzymałościowych. W związku z tym istnieje pilna potrzeba przeprowadzenia większej liczby randomizowanych badań kontrolowanych (RCT) z udziałem zawodników piłki nożnej na najwyższym poziomie, aby rzetelnie ocenić ergogeniczne efekty interwencji CHO, szczególnie w kluczowych okresach takich jak: dzień przed meczem (MD −1), bezpośrednio przed meczem, w trakcie meczu, po meczu oraz dzień po meczu (MD +1). Ponadto, dalsze badania powinny również uwzględniać zmienne zapotrzebowanie na węglowodany w różnych fazach sezonu – takich jak okres przygotowawczy (pre-season), tygodnie z jednym meczem oraz okresy wzmożonego obciążenia meczowego (ang. congested fixture periods). Tylko dzięki takim badaniom możliwe będzie opracowanie bardziej precyzyjnych i praktycznych wytycznych żywieniowych, które będą miały rzeczywiste zastosowanie w profesjonalnej piłce nożnej [7].
Białko WPC80 – idealne uzupełnienie diety każdego sportowca – KUP TUTAJ
Podsumowanie
Literatura naukowa dotycząca spożycia węglowodanów w piłce nożnej obejmuje zróżnicowane typy badań – dominują w niej analizy eksperymentalne prowadzone głównie w warunkach laboratoryjnych oraz badania obserwacyjne realizowane w środowisku treningowym i meczowym. Znaczną część publikacji stanowią również przeglądy narracyjne, co wskazuje na ciągłą potrzebę prowadzenia oryginalnych badań empirycznych, szczególnie w rzeczywistych warunkach sportowych. Obserwuje się ograniczoną liczbę eksperymentów przeprowadzanych na zawodnikach z najwyższych klas rozgrywkowych, co rodzi pytania o praktyczną użyteczność obecnych wytycznych żywieniowych w kontekście piłki nożnej na poziomie elitarnym. Ponadto, zauważalny jest niedobór danych dotyczących kobiet – większość badań skupia się wyłącznie na mężczyznach, podczas gdy aktualne zalecenia nie różnicują płci, co może prowadzić do nieoptymalnych rozwiązań w praktyce. W kontekście publikacji naukowych zauważalna jest również rosnąca liczba przeglądów narracyjnych, co choć sprzyja syntetyzowaniu wiedzy, może ograniczać tempo generowania nowych danych empirycznych. Równowaga między publikacjami przeglądowymi a oryginalnymi badaniami terenowymi jest niezbędna dla rzeczywistego postępu w dziedzinie dietetyki sportowej, zwłaszcza w tak złożonej dyscyplinie, jaką jest piłka nożna.
Literatrura
[1] Saltin B. Metabolic fundamentals in exercise. Med Sci Sports. 1973;5:137–46.
[2] Clark K. Nutritional guidance to soccer players for training and competition. J Sports Sci. 1994;12:S43-50.
[3] Burke LM, Loucks AB, Broad N. Energy and carbohydrate for training and recovery. J Sports Sci. 2006;24:675–85.
[4] Collins J, Maughan RJ, Gleeson M, Bilsborough J, Jeukendrup A, Morton JP, et al. UEFA expert group statement on nutrition in elite football. Current evidence to inform practical recommenda- tions and guide future research. Br J Sports Med. 2021;55:416.
[5] Jonvik KL, King M, Rollo I, Stellingwerff T, Pitsiladis Y. New Opportunities to advance the field of sports nutrition. Front Sports Act Living [Internet]. 2022; 4. https:// www. ncbi. nlm. nih. gov/ pmc/ artic les/ PMC88 91369/. Accessed 19 Mar 2024.
[6] Agarwal A, Arafa M, Avidor-Reiss T, Hamoda TA-AA-M, Shah R. Citation errors in scientific research and publications
[7] Foo, W.L., Tester, E., Close, G.L. et al. Fueling Soccer Players: A Scoping Review and Audit of Literature Related to Soccer-Specific Guidelines for Carbohydrate Intake. Sports Med (2025).
[8] Satija A, Stampfer MJ, Rimm EB, Willett W, Hu FB. Perspective: are large, simple trials the solution for nutrition research? Adv Nutr. 2018;9:378–87.
[9] Hébert JR, Frongillo EA, Adams SA, Turner-McGrievy GM, Hurley TG, Miller DR, et al. Perspective: randomized controlled trials are not a panacea for diet-related research. Adv Nutr. 2016;7:423–32.
[10] Close GL, Kasper AM, Morton JP. From paper to podium: quantifying the translational potential of performance nutrition research. Sports Med. 2019;49:25–37.
[11] Halperin I. Case studies in exercise and sport sciences: a power- ful tool to bridge the science-practice gap. Int J Sports Physiol Perform. 2018;13:824–5
